Apwyntiwyd Gwyneth Lewis yn Fardd Cenedlaethol cyntaf Cymru o 2005-06.

Cyhoeddodd chwe chyfrol o farddoniaeth yn Gymraeg a Saesneg, yn cychwyn gyda Sonedau Redsa (Gomer, 1990), cerdd hir i'w merch fedydd yn ynysoedd y Philippine. Cyrhaeddodd Cyfrif Un ac Un y Dri Barddas, 1996) restr fer Gwobr Llyfr y Flwyddyn Cyngor Celfyddydau Cymru, ac enillodd Y Llofrudd Iaith (Barddas, 1999) y brif wobr. Perfformiwyd y cerddi fel drama gan fyfyrwyr Adran Astudiaethau Theatr, Ffilm a Theledu Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Cyhoeddwyd Tair Mewn Un: Cerddi Detholedig gan Barddas ym 2006.

Cyfansoddodd Gwyneth y geiriau ar flaen Canolfan Mileniwm Cymru ym Mae Caerdydd, ac fe'i mabwysiadwyd yn Fardd Cymuned Cil-y-cwm. Fel rhan o'r gwaith hwnnw, rhoddwyd perfformiad cyntaf opera ddwyieithog Redflight/ Barcud mewn pabell yn y pentref ar ddydd Gwyl Dewi 2005. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Richard Chew, ac fe gyflwynwyd y darn gan Gwmni Opera Genedlaethol Cymru a phlant Ysgolion Cil-y-cwm a Chapel y Cynfab, Cynghordy. Mae Gwyneth hefyd wedi ysgrifennu geiriau oratorio i Gorws Opera Genedlaethol Cymru a phum cant o leisiau, i'w berfformio yng Nghanolfan Mileniwm Cymru a libretto Dolffin, cerddoriaeth gan Julian Philips. Bu Gwyneth yn Fardd Preswyl yn Adran Ffiseg a Seryddiaeth Prifysgol Caerdydd tan Nadolig 2005.

Yn Saesneg cyhoeddodd Parables & Faxes (Bloodaxe, 1995), Zero Gravity (Bloodaxe, 1998) a Keeping Mum (Bloodaxe 2003), cyfrol sy'n cynnwys cyfieithiad rhannol o'r Llofrudd Iaith. Mae Gwyneth wedi ysgrifennu dau lyfr ffeithiol: Sunbathing in the Rain (Flamingo, 2002), yn ymdrin ag iselder ysbryd, a Two in a Boat (Fourth Estate, 2005) yn adrodd hanes mordaith o Gaerdydd i Ogledd Affrica, yn dilyn trywydd y farchnad lo o'i phorthladd genedigol.

Cafodd Gwyneth ei haddysg yn Ysgol Gyfun Rhydfelen ac enillodd y Fedal Lenyddiaeth yn Eisteddfod yr Urdd yn y Barri (1977) a Llanelwedd (1978). Astudiodd Saesneg yng Nghaergrawnt a threuliodd dair blynedd yn yr Unol Daleithiau fel Cymrodor Harkness a dychwelodd i Rydychen i ysgrifennu doethuriaeth ar waith Iolo Morganwg cyn dychwelodd i Gymru a gweithio fel cynhyrchydd teledu. Gadawodd y BBC i ysgrifennu'n amser llawn ym 2000. Mae'n aelod o'r Academi ac yn Gymrawd NESTA, ac yn Gymrawd Anrhydeddus Prifysgol Caerdydd.